Wieteke van Zeil

journalist • kunsthistoricus • cultuurcriticus


Wieteke van Zeil (Den Haag, 1973) schrijft sinds 2003 over oude meesters en moderne mores in de Volkskrant, en zoekt af en toe culturele context bij het nieuws van de dag. Ze studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, werkte enkele jaren in musea, organiseerde debatten over kunst, diversiteit en religie, en twijfelt toch nog altijd meer dan dat ze weet. Ze houdt van hiphop en soul, van Italiaans eten en goed gemaakte kleding van vroeger en nu.

Met haar eerste iPhone begon ze rond 2010 foto’s te maken van details in schilderijen en merkte dat deze beelden, eenmaal geïsoleerd uit de context van het schilderij, naast een kunsthistorische ook een nieuwe waarde krijgen. En ontdekte zo nog meer hoe kunstenaars vaak al honderden jaren geleden zagen wat ons nu geregeld nog ontgaat: essentiële details over hoe mensen leven, lijden, liefhebben, worstelen, en genieten.

Volkskrant | Instagram | Twitter

Foto: Najib Nafid



Oog voor detail

Oog voor Detail bespreekt elke week een detail in een kunstwerk. De stukken zijn het resultaat van Wieteke’s bezoeken aan musea en verzamelingen, waar zij de tijd neem te kijken totdat details beginnen op te vallen. Elk klein, vaak over het hoofd gezien detail in een goed kunstwerk is een verhaal, en bevat een wereld aan betekenis en geschiedenis. Vaak leidt het onderzoek tot gesprekken met experts over het onderwerp in het kunstdetail; een schoenmaker, een sterrenkundige of ornitholoog, of een goudrestaurator of textielwever. Kunstenaars zien vaak wat ons ontgaat, hun fijne details maken ons weer nieuwsgierig en helpen actief te kijken. Oog voor Detail verschijnt wekelijks op zaterdag in de Volkskrant-bijlage Sir Edmund en won in 2015 de European Newspaper Award voor Best Editorial Series.



Cultuurbeschouwingen

De voordelen van Baldassare Castiglione’s 15de-eeuwse concept van sprezzatura - een voorkomen van ontspanning - op de hedendaagse werkvloer. De uitbeelding van zwarte Christus in de kunst naar aanleiding van de eerste vertolking van Christus in de veelbekeken Passie op televisie door een zwarte acteur (en welke huidskleur had Christus eigenlijk?). Het effect van architectuur op de sociale cohesie in de samenleving (en hoe de 17de-eeuwse Hollanders dat oplosten door armen- en bejaardenhuizen te laten maken ‘als paleizen’, door hun beste architecten). In haar cultuurbeschouwingen verbindt Wieteke van Zeil cultuur en geschiedenis aan de actualiteit, en probeert daarmee diepte en context te geven aan zaken die ons bezighouden in de snelheid van het nu.



Sprookjes

‘Als je wilt dat kinderen intelligent worden, lees ze sprookjes voor. Als je wilt dat ze zeer intelligent worden, lees ze nog meer sprookjes voor.’ – Albert Einstein.

Elke cultuur kent zijn bedtijdverhalen, aan kinderen voorgelezen om ze op speelse wijze richting te geven in het leven, door volwassenen gelezen om het hoofd weer even open te zetten. Sprookjes blijken vaak relevant in de actualiteit omdat ze archetypisch zijn voor onze levens en hun morele slagkracht zo levens lang behouden.

Ter gelegenheid van 5 jaar bijlage V in de Volkskrant maakten wij een serie met de mooiste sprookjes uit 6 culturen, geïllustreerd door de ongeëvenaarde Raoul Deleo. In de magische tekeningen zat bovendien een vernuftige puzzel verstopt, bedacht door wiskundige en cabaretier Jan Beuving. De serie kreeg voor de illustraties een European Newspaper Award.



Voorlopers

Wat is de geschiedenis van de mode die we nu dragen, en
welke betekenis hadden modedetails en accessoires vroeger? De serie Voorlopers, in 2017 in haar derde seizoen, is een variant op Oog voor Detail in de zomer, waarin uitsluitend modedetails op schilderijen worden belicht. Die worden verbonden aan details nu, in de outfits van bekende mensen. Voorlopers gaat over wat mode vertelt over de man en vrouw, en hun positie in de samenleving. En hoe dit in nieuwe tijden en culturen steeds weer verandert. In 2017 maakten we naast het artikel ook elke week een film met het platform Modemuze, waarin details in het kostuumdepot van het Amsterdam Museum in het echt werden bekeken.



Als je iets langer bij een kunstwerk
blijft staan, vallen er rare, opmerkelijke, onbegrijpelijke, knappe en onverwachte details op. Details waardoor je het hele kunstwerk ineens begrijpt of waardoor je de wereld om je heen scherper gaat zien.
Wieteke van Zeil wijst ons op de rijke details in kunstwerken die eerder aan onze aandacht zijn ontsnapt: van de zachte neus van een koe, een verveeld engeltje en het borsthaar van een schilder tot wetenschappelijke instrumenten, vreemde ingewanden en de huid van een vrouw in de vlammen van het vagevuur. Elk detail opent een deur naar een wereld vol betekenis, symboliek en persoonlijke associaties, waardoor een kunstwerk niet alleen meer gaat leven, maar ook je blik op de wereld kan veranderen.

Uitgeverij Atlas | Contact

Koop het boek